Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć » Sukces! Sąd okręgowy w Olsztynie podważa legalność zawieszenia prawa do azylu

Sukces CPPHN: Sąd okręgowy w Olsztynie wyraża wątpliwości co do zgodności czasowego ograniczenia prawa o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy polsko-białoruskiej z Konstytucją i prawem międzynarodowym.

Prawnicy Centrum udzielili kompleksowej pomocy prawnej obywatelowi Sudanu, któremu odmówiono przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w oparciu o wprowadzone w dniu 27 marca 2025 r. czasowe ograniczenie prawa do ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy polsko-białoruskiej.

Wspierany przez prawników CPPHN Sudańczyk od dnia zatrzymania i umieszczenia go w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w Kętrzynie w dniu. 28.07.2025r. starał się złożyć wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej na terytorium RP. Ponieważ Komendant Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej nie umożliwił mu tego powołując się na regulacje art. 33a i b ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, cudzoziemiec zwrócił się o pomoc do Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć. Odmowa przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony została zakomunikowana cudzoziemcowi ustnie, nie pozostawiając śladów po wyrażeniu przez niego woli dokonania tej czynności. Ze względu na to, cudzoziemiec z pomocą prawników CPPHN wniósł do Komendanta WMOSG pisemny wniosek o przyjęcie wniosku o udzielenie ochron. Pisemny wniosek również został zignorowany przez Komendanta. Wobec bezczynności tego organu, została wniesiona w imieniu cudzoziemca skarga na bezczynność Komendanta WMOSG do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Pomimo tego, że cudzoziemiec jest już na wolności, walka o jego prawa trwa nadal.

Beneficjent CPPHN spędził kilka miesięcy w SOC, najpierw na podstawie postanowienia SR Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dn. 28.08.2025r. a następnie na podstawie postanowienia SR w Kętrzynie z dn. 21.11.2025r. W czasie wydawania drugiego postanowienia przez sąd rejonowy, cudzoziemiec znajdował się już pod kompleksową opieką CPPHN i z pomocą Centrum odwołał się skutecznie od postanowienia o przedłużeniu jego pobytu w SOC. Orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16.01.2026r. VII Kz 13/26, w wyniku którego nie został uwzględniony wniosek Komendanta WMOSG o przedłużenie pobytu cudzoziemca w SOC jest orzeczeniem przełomowym.

SO w Olsztynie, orzekając o możliwości przedłużenia pobytu Sudańczyka w ośrodku, przeanalizował sytuację cudzoziemca z perspektywy problematyki praw i wolności konstytucyjnych. Kluczowa dla cytowanego postępowania była analiza, czy art. 33a i b u.o.c.o. jak i wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów, stanowi zgodne z art.31 ust. 3 i art. 92 Konstytucji ograniczenie prawa cudzoziemca określonego w art. 56 ust. 2 Konstytucji. SO w Olsztynie słusznie zauważył wątpliwości, jakie budzi omawiana regulacja, tj.:

niedostatecznie konkretne i wyraźne upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia (brak ograniczeń i wytycznych co do uchwalenia aktu podustawowego)
nieproporcjonalne ograniczenie praw konstytucyjnych cudzoziemca (brak ustawowych ograniczeń czasowych - możliwość nieskończonego przedłużania ograniczenia prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową)
niezgodność cytowanego przepisu z wiążącymi normami prawa międzynarodowego i unijnego

CPPHN począwszy od 18 grudnia 2024 r. wyrażało poważne wątpliwości co do zgodności powyższego rozwiązania z Konstytucją, prawem unijnym, europejskim, międzynarodowym. W swoich wystąpieniach i opiniach, Centrum niejednokrotnie podkreślało, że sama “czasowego i terytorialnego zawieszenie prawa do azylu”, niezależnie od szczegółowych uregulowań w tym zakresie, godzi w samo sedno gwarancji podstawowej dla systemu ochrony międzynarodowej zasady non-refoulement i podważa sens tej normy w sposób, który jest nie do pogodzenia z jego znaczeniem prawnym.

Od wprowadzenia w życie rozporządzenia w dniu 27 marca 2025 r., Centrum udziela kompleksowej pomocy prawnej cudzoziemcom, którym odmówiono przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na powyższej podstawie, wspierając ich w postępowaniach przed Strażą Graniczną, sądami powszechnymi i sądami administracyjnymi. Większość beneficjentów znajdujących się w takiej sytuacji stanowią obywatele państw, w których powszechnie narusza się fundamentalne prawa jednostki (jak Sudan, Etiopia, Erytrea, Afganistan, Somalia). W opinii CPPHN rozstrzygnięcie SO w Olsztynie zasługuje na pełną aprobatę.

Sąd nie odniósł się do wszelkich wątpliwości, jakie budzi czasowe ograniczenie prawa do ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodową, lecz kwestie podniesione w uzasadnieniu wystarczają do tego, by organy wymiaru sprawiedliwości i organy administracji publicznej zrewidowały sposób stosowania art. 33 a i b. u.o.u.c.o.

Cytowane rozstrzygnięcie ma praktyczny wpływ na funkcjonowanie systemu udzielania ochrony międzynarodowej na terytorium RP:

daje ono podstawę do odmowy stosowania przez funkcjonariuszy SG kontrowersyjnych przepisów u.o.u.c.o.;
wskazuje na kształtowanie się nowej linii orzeczniczej w szeroko pojętym wymiarze sprawiedliwości, w opozycji do odmiennego stanowiska WSA w Białymstoku, zaprezentowanego w sprawie SAB/Bk 1221/25;
daje podstawę do rewizji postępowań w przedmiocie pobytu cudzoziemców w detencji administracyjnej, jeżeli wobec danego cudzoziemca zastosowano dyspozycję art. 33 a i b u.o.u.c.o., z racji wskazania na niestosowalność ustawy o cudzoziemcach do takiego stanu faktycznego;
powinna stanowić impuls dla Rady Ministrów i Parlamentu RP, jaki powinien doprowadzić do usunięcia kontrowersyjnego rozwiązania z polskiego systemu prawnego, lub co najmniej jego głębokiej reformy.

Aby zachęcić organy administracji publicznej, środowisko sędziowskie, oraz wszelkie osoby zainteresowane tematyką funkcjonowania prawa migracyjnego RP, do rozważenia powyższych kwestii, Centrum publikuje zanonimizowane orzeczenie SO w Olsztynie w całości.

Pobierz postanowienie.