Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć » Wygaszenie przepisów specustawy a sytuacja obywateli Ukrainy z PESEL UKR

Stan prawny na dzień 5 marca 2026 r.

Wygaszenie przepisów specustawy a sytuacja obywateli Ukrainy z PESEL UKR

W dniu 24 lutego 2026 r. w Dzienniku Ustaw została opublikowana ustawa Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Jej głównym celem jest przede wszystkim ujednolicenie sytuacji cudzoziemców korzystających z ochrony w Polsce oraz dostosowanie przepisów prawa do obecnej sytuacji migracyjnej. Jaki wpływ nowe przepisy będą miały na pobyt obywateli Ukrainy z PESEL UKR w Polsce? Wyjaśniamy, odpowiadając na najczęściej pojawiające się pytania.

Czy po 4 marca 2026 r. utracę PESEL UKR i ochronę czasową?

Nowe przepisy uzależniają obowiązywanie ochrony czasowej dla obywateli Ukrainy w Polsce od obowiązywania unijnego reżimu ochrony czasowej, wprowadzanego i przedłużanego na podstawie odpowiednich decyzji Rady UE. Oznacza to, iż ochrona w Polsce będzie przysługiwać tak długo, jak długo mechanizm ten będzie obowiązywać na poziomie całej Unii Europejskiej.

Zgodnie z ostatnią decyzją wykonawczą Rady UE ochrona czasowa dla osób poszukujących schronienia przed konfliktem zbrojnym w Ukrainie obowiązuje do dnia 4 marca 2027 r. - do tego czasu osoby z Ukrainy pozostają beneficjentami tej ochrony, w tym również na terytorium Polski.

Numer PESEL ze statusem UKR zachowuje ważność po 4 marca 2026 r., podobnie jak elektroniczny certyfikat Diia.pl w aplikacji mObywatel. Nie ma potrzeby składania nowych wniosków ani ponownego ubiegania się o status.

Dopiero przybyłem do Polski - ile mam dni na uzyskanie PESEL UKR?

Osoba przybywająca do Polski w celu schronienia przed wojną w Ukrainie ma 30 dni na uzyskanie numeru PESEL ze statusem UKR, który stanowi potwierdzenie korzystania z ochrony czasowej.

Do nadania statusu UKR nadal wymagane jest okazanie ważnego dokumentu podróży (najczęściej paszportu zagranicznego). Wniosek o nadanie numeru PESEL UKR składa się w urzędzie miasta lub gminy.

Uzyskałem PESEL UKR na podstawie innego niż ważny paszport zagraniczny dokumentu – czy muszę aktualizować swoje dane w rejestrze PESEL?

Do dnia 30 sierpnia 2026 r. należy zgłosić się do urzędu miasta lub gminy i okazać ważny paszport zagraniczny, jeżeli status UKR został nadany na podstawie oświadczenia. Niedokonanie tego zgłoszenia w wyznaczonym terminie może skutkować anulowaniem statusu UKR, a w konsekwencji utratą podstawy pobytu w Polsce oraz uprawnień wynikających z tego statusu.

Obywatele Ukrainy, którym numer PESEL ze statusem UKR został nadany na podstawie nieważnego paszportu zagranicznego, Karty Polaka lub innego dokumentu ze zdjęciem potwierdzającego tożsamość (np. paszportu wewnętrznego obywatela Ukrainy lub prawa jazdy), powinni zaktualizować swoje dane w rejestrze PESEL w ciągu 60 dni od otrzymania nowego paszportu. Brak aktualizacji w tym przypadku nie powoduje utraty statusu UKR ani innych negatywnych konsekwencji.

Po nowelizacji przepisów zalecamy terminowo sprawdzić, na podstawie jakiego dokumentu został nadany numer PESEL (informację tę można uzyskać w urzędzie miasta/gminy lub na stronie: https://www.gov.pl/web/gov/sprawdz-swoje-dane-w-rejestrze-pesel, i w razie potrzeby zaktualizować dane.

Czy wciąż mam prawo do opieki medycznej na podstawie PESEL UKR?

Prawo do nieodpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej (z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podawania produktów leczniczych wydawanych w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia) przysługuje beneficjentom ochrony czasowej posiadającym numer PESEL ze statusem UKR, którzy należą do jednej z następujących kategorii:

osoby będące ofiarami tortur lub gwałtu,
osoby do ukończenia 18. roku życia,
osoby posiadające zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, o którym mowa w art. 112 ustawy,
kobiety w okresie ciąży, porodu lub połogu.

Osoby należące do powyższych kategorii, korzystając ze świadczeń opieki zdrowotnej, powinny okazać dokument potwierdzający tożsamość oraz numer PESEL ze statusem UKR, a ponadto:

w przypadku ofiar tortur lub gwałtu – zaświadczenie wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców potwierdzające tę okoliczność,
w przypadku osób zamieszkujących w ośrodku zbiorowego zakwaterowania – zaświadczenie o zamieszkiwaniu w takim ośrodku,
w przypadku kobiet w ciąży, w okresie porodu lub połogu – dokument potwierdzający ciążę albo połóg.

Niezależnie od powyższego, beneficjenci ochrony czasowej, posiadający numer PESEL UKR, są uprawnieni do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych niezwłocznie w przypadku stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego. Przez stan nagłego zagrożenia zdrowotnego rozumie się stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pogorszeniu stanu zdrowia, którego następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu, uszkodzenie ciała lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

Osoby, które nie należą do wskazanych wyżej kategorii (tj. nie są ofiarami tortur lub gwałtu, osobami małoletnimi, mieszkańcami ośrodków zbiorowego zakwaterowania ani kobietami w ciąży, w trakcie porodu lub połogu), mogą korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach analogicznych do obowiązujących obywateli polskich, czyli co do zasady po objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym i opłacaniu składek na to ubezpieczenie.

Czy mogę dalej korzystać ze wsparcia wojewody w postaci zakwaterowania w ośrodku zbiorowego zakwaterowania?

Minister właściwy do spraw wewnętrznych może zapewnić beneficjentowi ochrony czasowej pomoc polegającą na zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia albo wypłacie świadczenia pieniężnego na samodzielne pokrycie kosztów pobytu na terytorium Polski. Pomoc ta przysługuje nie dłużej niż przez 60 dni od dnia pierwszego wjazdu do Polski oraz nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia zdarzenia stanowiącego podstawę wydania przez Radę Unii Europejskiej decyzji o istnieniu masowego napływu wysiedleńców, tj. od dnia 24 lutego 2022 r. Termin ten upłynął w dniu 24 lutego 2023 r. Oznacza to, że co do zasady osoby nowo przybyłe zasadniczo nie są uprawnione do skorzystania z tej formy wsparcia.

Po upływie wskazanego okresu zakwaterowanie zbiorowe wraz z całodziennym wyżywieniem może zostać zapewnione przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego wyłącznie osobom należącym do tzw. grup wrażliwych, które posiadają numer PESEL ze statusem UKR i nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie miejsca pobytu.

Za osobę należącą do grupy wrażliwej uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:

posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne (tj. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS dot. całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji; o niezdolności do samodzielnej egzystencji; o całkowitej niezdolności do pracy) bądź jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego;
ukończyła 60 lat (kobiety) albo 65 lat (mężczyźni), nie pobiera polskiej emerytury (niezależnie od tego czy została przyznana minimalna lub niższa), nie pracuje oraz nie posiada na terytorium Polski pełnoletnich zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki) zobowiązanych do alimentacji;
jest kobietą w ciąży albo osobą wychowującą dziecko do ukończenia 12. miesiąca życia;
przebywa w zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej;
znajduje się bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej co najmniej 7 dni – do czasu ustania przyczyn wymagających dalszego wsparcia.

Wielodzietność rodziny ani sam fakt bycia osobą małoletnią nie uprawniają do zakwaterowania zbiorowego.

Zmiany te obowiązują po dniu 30 czerwca 2026 r. - do tego czasu wojewoda może kontynuować udzielanie zakwaterowania na dotychczasowych zasadach.

Po dniu 30 czerwca 2026 r. osoby, które nie kwalifikują się do ww. kategorii, mogą pozostać w ośrodku wyłącznie na zasadach komercyjnych (odpłatnie), pod warunkiem że dany ośrodek wyrazi na to zgodę.

Czy nadal mam prawo pobierać 800+ na moje dziecko?

Od dnia 1 lutego 2026 r. obywatele Ukrainy ze statusem UKR muszą złożyć do ZUS nowy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego 800+. Wiąże się to ze zmianami ustawy o tym świadczeniu, polegającymi na dodaniu - oprócz warunku pobytu dorosłego i dziecka w Polsce, a także wymogu realizacji przez dziecko obowiązku edukacyjnego, odpowiednio do jego wieku - warunku aktywności zawodowej wnioskodawcy.

Aktywność zawodowa w rozumieniu nowych regulacji oznacza zasadniczo podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie określonych tytułów, a więc pojęcie szersze niż samo zatrudnienie w Polsce. Więcej szczegółów: https://www.pomocprawna.org/nowe-zasady-przyznawania-800-dla-obywateli-ukrainy-ze-statusem-ukr-od-1-lutego

W przypadku obywateli Ukrainy nieposiadających statusu UKR, jak również innych cudzoziemców, nowe zasady będą miały zastosowanie od nowego okresu świadczeniowego rozpoczynającego się 1 czerwca 2026 r.

Czy zachowuje prawo do świadczeń rodzinnych (w tym np. do świadczenia pielęgnacyjnego)?

Osoby posiadające numer PESEL ze statusem UKR zachowują - również po dniu 4 marca 2026 r. - prawo do świadczeń rodzinnych, pod warunkiem że zamieszkują na terytorium Polski wspólnie z członkami swojej rodziny.

Do świadczeń rodzinnych zalicza się w szczególności: świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie rodzicielskie, jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka i in.

Czy mogę ubiegać się o pomoc socjalną?

Beneficjent ochrony czasowej może ubiegać się o pomoc społeczną w formie zapewnienia schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania lub przyznanie zasiłku celowego.

Zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Może on zostać przeznaczony w szczególności na pokrycie całości lub części kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych, leczenia, ogrzewania (w tym opału), odzieży, podstawowych przedmiotów użytku domowego, a także drobnych remontów i napraw w mieszkaniu lub kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym oraz innym osobom nieposiadającym dochodu ani prawa do świadczeń opieki zdrowotnej może zostać przyznany zasiłek celowy przeznaczony na pokrycie całości lub części kosztów leczenia i świadczeń zdrowotnych.

Czy należy mi się świadczenie wspierające?

Niestety, nowelizacja przepisów nie wprowadziła zmian w zakresie świadczenia wspierającego, przysługującego z tytułu sprawowania opieki nad dorosłą osobą z niepełnosprawnością - w dalszym ciągu obywatele Ukrainy posiadający numer PESEL ze statusem UKR nie są uprawnieni do jego otrzymywania.

Czy posiadam dostęp do rynku pracy?

Beneficjenci ochrony czasowej są uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Polski bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę ani składania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Analogicznie jak dotychczas, podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi ma obowiązek powiadomić właściwy powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy osobie korzystającej z ochrony czasowej w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca.

Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować nałożeniem na pracodawcę kary grzywny w wysokości od 1 000 zł do 3 000 zł.

Pracę na podstawie powiadomienia mogą wykonywać również inni obywatele Ukrainy przebywający legalnie w Polsce w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie nowych przepisów.

Cudzoziemiec, który wykonywał pracę na podstawie powiadomienia przed dniem 4 marca 2026 r., może kontynuować pracę na warunkach określonych w tym powiadomieniu.

Czy po 4 marca 2026 r. mogę zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub osoba poszukująca pracę?

Nowelizacja przepisów przewiduje, że beneficjenci ochrony czasowej nadal będą mogli rejestrować się jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy.

Nie będą natomiast mogły zarejestrować się jako bezrobotne osoby, które osiągnęły wiek emerytalny (kobiety – po 60. roku życia, mężczyźni – po 65. roku życia).

Czy mogę prowadzić działalność gospodarczą?

W zakresie podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej dla beneficjentów ochrony czasowej nic się nie zmienia - nadal mogą oni prowadzić działalność gospodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach jak obywatele polscy.

Natomiast dla obywateli Ukrainy nieposiadających numeru PESEL ze statusem UKR od dnia 5 marca 2026 r. obowiązywać będą określone ograniczenia wynikające z ustaw regulujących udział cudzoziemców w obrocie gospodarczym. Jednocześnie, jeżeli taki cudzoziemiec założył działalność gospodarczą na dotychczasowych zasadach (tj. na podstawie tzw. specustawy – przed 4 marca 2026 r.), może ją nadal prowadzić przez okres pobytu uznawanego za legalny na terytorium RP.

Czy jestem uprawniony do dalszej legalizacji pobytu?

Beneficjent ochrony czasowej posiadający numer PESEL ze statusem UKR może dalej legalizować swój pobyt w Polsce, ubiegając się o zezwolenie na pobyt czasowy w związku z:

wykonywaniem pracy,
wykonywaniem pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,
prowadzeniem działalności gospodarczej,
połączeniem z rodziną,
pobytem wraz z obywatelem RP.

Ponadto osoba obywatel Ukrainy może wystąpić o wydanie karty pobytu dla osób uprzednio korzystających z ochrony czasowej (CUKR).

Niestety, po dniu 4 marca 2026 r. nie jest już możliwe uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy na okres 1 roku - jeśli obywatel Ukrainy nie spełnia wymogów dotyczących deklarowanego celu pobytu lub okoliczności, które uzasadniają pobyt dłuższy niż 3 miesiące, albo jeśli zachodzą ustawowe przesłanki do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.

Czy po nowelizacji ustawy będę mógł wnioskować o wydanie karty pobytu CUKR (dla osób poprzednio korzystających z ochrony czasowej)?

Mimo częściowego wygaszania przepisów specustawy, obywatele Ukrainy posiadający numer PESEL ze statusem UKR, korzystający w Polsce z ochrony czasowej, zachowują prawo do ubiegania się o wydanie pobytu dla osób uprzednio korzystających z ochrony czasowej (CUKR). Warunki uzyskania karty pozostają niezmienione i obejmują łącznie: posiadanie statusu UKR na dzień 4 czerwca 2025 r., posiadanie statusu UKR w dniu składania wniosku oraz nieprzerwany okres posiadania statusu UKR przez co najmniej 365 dni. Zmienił się jedynie czas oczekiwania na załatwienie sprawy - termin 90 dni został wydłużony do 180 dni.

Uwaga! Obecnie nie ma jeszcze możliwości składania wniosków o kartę pobytu dla osób uprzednio korzystających z ochrony czasowej (CUKR).

Skończy się ochrona czasowa, a nie zalegalizuję swojego pobytu do tego czasu – co dalej?

Cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął maksymalny okres korzystania z ochrony czasowej, określony w decyzji Rady UE.

W okresie tych 30 dni pobyt beneficjenta ochrony nadal jest legalny, co oznacza, że ma on wystarczająco dużo czasu, aby zadbać o dalszą legalizację swojego pobytu w Polsce (np. poprzez złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt albo o wydanie karty pobytu dla osób uprzednio korzystających z ochrony czasowej), jeżeli zamierza pozostać w Polsce po zakończeniu ochrony.

Osoby niezainteresowane kontynuowaniem pobytu w Polsce, jak również osoby planujące powrót na Ukrainę, nie są zobowiązane do składania wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt.

Czy mogę ubiegać się o wydanie postanowienia o opiece tymczasowej nad dzieckiem z PESEL UKR?

Instytucja opieki tymczasowej, służąca szybkiemu reagowaniu na potrzeby małoletnich uchodźców uciekających przed wojną w Ukrainie, okazała się skuteczna w Polsce, dlatego po dniu 4 marca 2026 r. beneficjenci ochrony czasowej będą mogli legalizować opiekę nad małoletnim obywatelem Ukrainy poprzez uzyskanie odpowiedniego postanowienia sądu rodzinnego.

Warunki wydania postanowienia o ustanowieniu opiekuna tymczasowego pozostają niezmienione. Małoletni musi być objęty ochroną czasową w Polsce, a na terytorium Polski nie mogą przebywać osoby dorosłe odpowiedzialne za niego zgodnie z polskim prawem (najczęściej rodzice lub opiekunowie prawni).

Złożyłem wniosek o udzielenie mi ochrony międzynarodowej, a chcę wrócić na PESEL UKR – czy mam taką możliwość?

Jeżeli beneficjent ochrony czasowej (PESEL UKR) złoży wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej (dotyczy to także osoby, w imieniu której taki wniosek został złożony), przepisy dotyczące ochrony czasowej przestają do niego stosować się, a status UKR wygasa w momencie złożenia wniosku. Jeżeli obywatel Ukrainy zdecyduje się jednak wycofać wniosek o ochronę międzynarodową i powrócić do statusu UKR, może złożyć odpowiednie oświadczenie - wówczas organ rozpatrujący sprawę umarza postępowanie, a cudzoziemiec odzyskuje możliwość korzystania z ochrony czasowej.

Jestem obywatelem Ukrainy, ale nie mam statusu UKR – czy dalej mogę legalnie przebywać w Polsce?

Jeżeli ostatni dzień okresu pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski na podstawie wizy krajowej przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., okres pobytu na podstawie tej wizy oraz okres ważności tej wizy ulegają przedłużeniu z mocy prawa do dnia 4 marca 2027 r.

Jeżeli ostatni dzień okresu ważności zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego obywatelowi Ukrainy przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., okres ważności tego zezwolenia ulega przedłużeniu z mocy prawa do dnia 4 marca 2027 r.

Jeżeli ostatni dzień okresu ważności kart pobytu, wydawanych obywatelom Ukrainy przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., ulega on przedłużeniu z mocy prawa do dnia 4 marca 2027 r.

Jeżeli ostatni dzień dopuszczalnego okresu pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

na podstawie wizy Schengen wydanej przez organ polski,
na podstawie wizy wydanej przez inne państwo obszaru Schengen,
na podstawie dokumentu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) nr 1030/2002 z dnia 13 czerwca 2002 r. ustanawiającego jednolity wzór dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich, wydanego przez właściwy organ innego państwa obszaru Schengen, albo innego dokumentu pobytowego wydanego przez organ tego państwa, uprawniającego do podróży po terytorium innych państw tego obszaru,
w ramach ruchu bezwizowego

- przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2027 r.

Jestem obywatelem innego niż Ukraina państwa (ale nie Polski ani innego UE), uciekłem przed wojną w Ukrainie – czy mogę skorzystać z ochrony czasowej w Polsce?

Od dnia 5 marca 2026 r. obywatele państw trzecich (pozaunijnych, innych niż Ukraina) oraz bezpaństwowcy, którzy poszukują schronienia w Polsce przed konfliktem zbrojnym w Ukrainie oraz posiadają w Ukrainie pobyt stały lub są objęci tam ochroną międzynarodową bądź inną formą ochrony krajowej, mogą uzyskać PESEL UKR (oraz dostęp do certyfikatu Diia.pl), który zastępuje dotychczas wydawane przez Urząd do Spraw Cudzoziemców papierowe zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej.

Prawa takich cudzoziemców są zrównane z prawami obywateli Ukrainy posiadających numer PESEL UKR. Pobyt osób korzystających z ochrony czasowej uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2027 r.

Jednocześnie osoby, które uzyskały zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej przed 4 marca 2026 r., mogą nadal z nich korzystać, bowiem zachowują one ważność, chyba że cudzoziemiec zdecyduje się uzyskać numer PESEL UKR - zgodnie z nowymi przepisami.