Dokument ochrony czasowej, wcześniej znany jako Diia.pl, jest dokumentem elektronicznym wydawanym beneficjentowi ochrony czasowej posiadającemu PESEL UKR. Dokument ten pełni funkcję pobytową i służy przede wszystkim jako potwierdzenie tożsamości cudzoziemca.

 

Ponadto, wraz z ważnym dokumentem podróży (paszportem), Diia.pl uprawnia do:

• przekraczania granic zewnętrznych UE oraz wewnętrznych państw strefy Schengen,

• pobytu na terytorium innych państw strefy Schengen do 90 dni w ciągu ostatnich 180 dni.

 

Warunkiem korzystania z Diia.pl jest posiadanie PESEL UKR, aktywnego profilu zaufanego oraz zainstalowanej aplikacji mobilnej mObywatel. Uwaga! Beneficjenci ochrony czasowej posiadający jedynie zaświadczenie z Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a nieposiadający PESEL UKR, nie mają dostępu do platformy Diia.pl.

 

W przypadku dzieci do 13 roku życia, które nie posiadają zdolności do czynności prawnych, rodzice mogą powiązać dane dziecka ze swoim kontem w Diia.pl.

 

 

 

 

 

Podobnie jak w poprzednio obowiązującej specustawie, pozostały okoliczności i fakty, które mogą pozbawić beneficjenta ochrony czasowej statusu UKR. Są nimi:

 

1. niezłożenie wniosku o nadanie numeru PESEL UKR w terminie 30 dni od przybycia do Polski;
2. opuszczenie terytorium RP na okres powyżej 30 dni;
3. złożenie w dowolnym organie gminy pisemnego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej na terytorium RP - uwaga! ustawa wprowadza możliwość zrzeczenia się ochrony w Polsce;
4. uzyskanie:

• zezwolenia na pobyt stały,

• zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,  

• zezwolenia na pobyt czasowy,

• dstatusu uchodźcy,

• ochrony uzupełniającej,

• zgody na pobyt tolerowany,

• zgody na pobyt ze względów humanitarnych
  Uwaga! Samo złożenie wniosku o pobyt nie pozbawia statusu UKR;

5. złożenie w Polsce wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, lub złożenie takiego wniosku w imieniu beneficjenta (małżonka, dziecka);
6. uzyskanie ochrony czasowej na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej innego niż Rzeczpospolita Polska
   Uwaga! Sam fakt uzyskania ochrony czasowej w innym państwie członkowskim wyklucza daną osobę z zakresu zastosowania przepisów ustawy, niezależnie od tego, czy na dzień złożenia wniosku o PESEL UKR nadal z niej korzysta, czy już nie.;
7. nabycie obywatelstwa polskiego lub obywatelstwa innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

 

Ochrona czasowa wygasa w dniu zdarzenia powodującego jej wygaśnięcie.

 

Uwaga! W przypadku gdy w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej decyzja o umorzeniu postępowania, odmowie udzielenia ochrony lub pozbawieniu ochrony stanie się ostateczna, cudzoziemiec, który wcześniej korzystał z ochrony czasowej, może ponownie z niej skorzystać.

 

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców może stwierdzić wyłączenie cudzoziemca z ochrony czasowej, który z niej już korzysta, w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w ustawie, sprowadzających się zasadniczo do popełnienia przestępstwa w Polsce lub stwarzania zagrożenia dla bezpieczeństwa RP w inny sposób. Decyzja w tej sprawie ma charakter ostateczny.

 

 

 

 

 

Aktualnie wszystkie osoby korzystające z ochrony czasowej, w tym posiadające PESEL UKR mogą wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę, na zasadach określonych w przepisach ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. Legalizacja pracy następuje na podstawie uproszczonej procedury powiadomienia urzędu pracy - warunkiem legalności zatrudnienia jest dokonanie przez pracodawcę powiadomienia w systemie teleinformatycznym (praca.gov.pl) w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy. Pracodawca powiadamia powiatowy urząd pracy w razie zmiany rodzaju umowy, stanowiska lub rodzaju wykonywanej pracy, zmniejszenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy, obniżenia stawki wynagrodzenia w terminie 7 dni od wystąpienia tych okoliczności.

 

W stanie prawnym obowiązującym do dnia 5 marca 2026 roku każdy obywatel Ukrainy przebywający w Polsce legalnie (nie tylko korzystający z ochrony czasowej i posiadający PESEL UKR) mógł wykonywać pracę na uproszczonych zasadach - na podstawie powiadomienia. Zasada ta obowiązuje dalej, w okresie trzech lat od wejścia w życie ustawy „o wygaszeniu”, a więc w tym okresie obywatele Ukrainy przebywający w Polsce legalnie (w tym nie posiadający ochrony czasowej) wykonują pracę na podstawie powiadomienia. 

 

Osoby wykonujące pracę na podstawie powiadomienia dokonanego przed dniem 5 marca 2026 mogą ją kontynuować.

 

 

 

 

 

 

Zgodnie z ogólną zasadą cudzoziemcy chcący prowadzić w Polsce działalność gospodarczą nie mogą rejestrować jednoosobowej działalności gospodarczej (CEIDG), działalność gospodarcza może prowadzona w innych formach (spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z o.o. i inne). Uprawnienie do prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (działalności na takich samych zasadach jak obywatele RP) mają cudzoziemcy posiadający określone tytuły pobytowe. 

 

Aktualnie cudzoziemcy korzystający z ochrony czasowej - posiadający PESEL UKR mogą rejestrować jednoosobową działalność gospodarczą (prowadzić działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele RP). Rejestracji można dokonać on-line poprzez stronę ceidg.gov.pl

 

Uwaga! W poprzednim stanie prawnym wszyscy obywatele Ukrainy przebywający w Polsce legalnie (nie tylko korzystający z ochrony czasowej) mogli rejestrować jednoosobową działalność gospodarczą. Obecnie osoby, które zarejestrowały działalność jednoosobową przed dniem 5 marca 2026, na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 5 marca 2026 roku, mogą ją kontynuować w okresie pobytu uznawanego za legalny. 

 

 

 

 

 

 

W tym rozdziale omawiamy najpopularniejsze świadczenia, z których korzystają beneficjenci ochrony czasowej. Uwaga! Nie jest to katalog zamknięty, dlatego w przypadku zainteresowania konkretnym świadczeniem zalecamy sprawdzenie przepisów ustaw regulujących jego przyznawanie - np. w przypadku świadczeń rodzinnych innych niż opisane niżej, warunki ich przyznania należy sprawdzić w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

 

Świadczenie wychowawcze 800+

 

Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim oraz zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

 

Od dnia 1 lutego 2026 r. beneficjenci ochrony czasowej posiadający numer PESEL UKR mają do niego dostęp pod warunkiem: pobytu wraz z dzieckiem na terytorium Polski, realizowania przez dziecko obowiązków edukacyjnych odpowiednich do jego wieku (chyba że dziecko jest z nich zwolnione) oraz wykazania aktywności zawodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Przez aktywność zawodową rozumie się nie tylko samo zatrudnienie, lecz szerzej - związek z polskim rynkiem pracy lub gospodarką. Ustawa regulująca to świadczenie określa, z jakich tytułów oraz jakie ubezpieczenia należy opłacać w Polsce, aby zostać uznanym za osobę aktywną zawodowo. Do osób takich zaliczają się m.in.: osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia; pobierające zasiłek dla bezrobotnych; przebywające na urlopie wychowawczym lub pobierające zasiłek macierzyński; prowadzące działalność gospodarczą; pobierające zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy, zasiłek wyrównawczy albo świadczenie rehabilitacyjne; pobierające polską emeryturę lub rentę; pobierające świadczenie wspierające; a także osoby dobrowolnie ubezpieczone emerytalnie i rentowo. 

 

Jeśli beneficjent ochrony nie był aktywny zawodowo na terytorium RP w miesiącu poprzedzającym dany miesiąc, ale w tym miesiącu podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu jako bezrobotny niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, jest on uprawniony do nabycia prawa do 800+ na okres 3 miesięcy albo na okres 6 miesięcy, jeśli spełni pozostałe warunki do świadczenia na troje lub więcej dzieci. 

 

Jednocześnie obowiązek wykazania aktywności zawodowej nie dotyczy dziecka posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności bądź orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jak również małoletniego posiadającego obywatelstwo RP. 

 

Szersze informacje na temat aktywności zawodowej można uzyskać bezpośrednio w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

 

Więcej informacji na temat obowiązków edukacyjnych można znaleźć w rozdziale dotyczącym obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego oraz obowiązku nauki.

 

Wypłata świadczenia wychowawczego może zostać wstrzymana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku powstania wątpliwości co do spełniania warunków jego otrzymywania, w szczególności w zakresie zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez wnioskodawcę lub dziecko, na które przysługuje świadczenie wychowawcze.

 

Świadczenie Dobry Start

 

„Dobry Start” (300+) to wsparcie finansowe mające na celu odciążenie budżetów rodzinnych poprzez częściowe sfinansowanie wyprawki szkolnej dziecka. 

 

Beneficjenci ochrony czasowej są uprawnieni do jego otrzymywania pod warunkiem spełnienia przesłanek określonych w ustawie regulującej to świadczenie, w szczególności realizowania przez dziecko obowiązku szkolnego.

 

Świadczenie “Aktywnie w żłobku”

 

Świadczenie „Aktywnie w żłobku” przysługuje w celu dofinansowania kosztów objęcia dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym lub przez dziennego opiekuna.

 

Mogą je otrzymywać beneficjenci ochrony czasowej posiadający numer PESEL UKR, pod warunkiem, że zamieszkują na terytorium Polski wraz z dzieckiem, którego świadczenie dotyczy, lub już otrzymują świadczenie „Aktywnie w żłobku” na rzecz tego dziecka.

 

Świadczenie pielęgnacyjne

 

Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem świadczenia rodzinnego i przysługuje z tytułu sprawowania opieki nad osobą do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

 

Beneficjent ochrony czasowej jest uprawniony do jego pobierania pod warunkiem pobytu w Polsce wraz z członkami rodziny, których dotyczy to świadczenie.

 

Zasiłek pielęgnacyjny

 

Zasiłek pielęgnacyjny jest również jednym ze świadczeń rodzinnych, które może otrzymywać beneficjent ochrony czasowej. Przyznaje się go w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki oraz pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

 

• niepełnosprawnemu dziecku;

• osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

• osobie, która ukończyła 75 lat;

• a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.

 

Świadczenie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji 

 

Celem świadczenia uzupełniającego jest dodatkowe wsparcie dochodowe osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Przysługuje ono osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

 

Do świadczenia uzupełniającego są uprawnieni cudzoziemcy legalnie przebywający w Polsce, w tym beneficjenci ochrony czasowej.

 

Świadczenie wspierające

 

Uwaga! Nie przysługuje ono osobom z PESEL UKR.

 

 

 

 

 

 

 

Od 5 marca br. osobom beneficjentom ochrony czasowej przysługuje pomoc społeczna w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego.

 

Zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania oraz innych wydatków niezbędnych do codziennego funkcjonowania.

 

Uwaga! PESEL UKR nie uprawnia do uzyskania zasiłku stałego, okresowego bądź innych świadczeń lub usług z pomocy społecznej.

 

 

 

 

 

Od dnia 5 marca 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące możliwości zakwaterowania beneficjentów ochrony czasowej. Tym samym minister właściwy do spraw wewnętrznych w ramach uruchomionych na ten cel środków może zapewnić pomoc beneficjentowi ochrony czasowej polegającą na:

 

1. zapewnieniu pobytu i wyżywienia, jednak niedłużej niż przez 60 dni od pierwszego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i niedłużej niż przez 12 miesięcy od pierwszego dnia zdarzenia, które było podstawą wydania decyzji Rady Unii Europejskiej stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców, poprzez:

• umieszczenie w obiekcie zbiorowego zakwaterowania lub
• wypłatę świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium Polski;

2. prowadzeniu punktów recepcyjnych;
3. zapewnieniu transportu związanego z zakwaterowaniem lub opieką medyczną;
4. podjęciu innych działań niezbędnych do realizacji pomocy.

 

Zatem osoby korzystające z ochrony czasowej nabyły uprawnienie do wyboru pomiędzy zakwaterowaniem w ośrodku zbiorowego zakwaterowania a wypłatą świadczenia pieniężnego. Uwaga! Okres, o którym mowa powyżej, tj. 60 dni od dnia pierwszego przybycia do Polski, nie dłużej jednak niż 12 miesięcy od wybuchu wojny, zakończył się w dniu 24 lutego 2023 r., co oznacza, że obecnie uprawnienia te nie są dostępne (chyba że osoba posiadająca PESEL UKR należy do kategorii osób szczególnie wrażliwych - o czym poniżej). Wysokość świadczenia jest określana w odpowiednim rozporządzeniu.

 

Po upływie ww. okresu uprawnienie do zamieszkania w ośrodku zachowają wyłącznie beneficjenci ochrony, należący do grupy wrażliwej oraz nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania. Za osobę należącą do grupy wrażliwej uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:

1. posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym, lub orzeczenie równoważne, o którym mowa w art. 5 pkt 1–2 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dot. niemożności samodzielnej egzystencji, niezdolności do pracy), lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego;
2. ukończyła: w przypadku kobiet – 60. rok życia, w przypadku mężczyzn – 65. rok życia – o ile nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego, nie pracuje i nie posiada na terytorium Polski pełnoletnich zstępnych (dzieci, wnuków), którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu;
3. jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia wraz z tym dzieckiem, na podstawie przedstawionych dokumentów;
4. jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej;
5. jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, niedłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji.

 

Do kategorii osób wrażliwych nie są już zaliczane dzieci ani rodziny wielodzietne, niezależnie od tego, czy pobierają świadczenie wychowawcze 800+.

 

Jednocześnie, aby ułatwić przejście na nowe przepisy, wprowadzono regulację przejściową, zgodnie z którą do dnia 30 czerwca 2026 r. wojewoda może kontynuować prowadzenie ośrodków zbiorowego zakwaterowania na dotychczasowych zasadach. W konsekwencji w okresie od 4 marca 2026 r. do 30 czerwca 2026 r. ośrodki te mogą być prowadzone zarówno przez wojewodów na podstawie przepisów specustawy, jak i przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w oparciu o znowelizowaną ustawę o ochronie. Od dnia 1 lipca 2026 r. z pomocy w zakresie zakwaterowania będą mogły korzystać wyłącznie osoby wyżej wymienione.

 

 

 

Od 5 marca br. zmieniają się zasady korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej przez cudzoziemców posiadających numer PESEL UKR. Zasadniczo osoby te będą uprawnione do nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych wyłącznie w przypadku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz odprowadzania odpowiednich składek.

 

Ustawa przewiduje jednak wyjątki, tj. katalog osób, które -mimo braku ubezpieczenia - nadal mogą korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ, z wyłączeniem: leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy, a także podawania produktów leczniczych wydawanych w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia. Do grupy uprawnionych w ramach tego wyjątku należą beneficjenci ochrony czasowej posiadający numer PESEL UKR, którzy są:

1. ofiarami tortur lub gwałtu - na tę okoliczność należy uzyskać odpowiednie zaświadczenie od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców,

2. dziećmi do ukończenia 18. roku życia,

3. osobami posiadającymi zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania (o tym, kto jest obecnie uprawniony do zamieszkania w takim ośrodku, można przeczytać w rozdziale dotyczącym zbiorowego zakwaterowania), 

4. kobietami w okresie ciąży, porodu lub połogu.

 

Jednocześnie, beneficjenci ochrony znajdujący się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego są uprawnieni do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych niezwłocznie w niezbędnym zakresie. Przez stan nagłego zagrożenia zdrowotnego rozumie się stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

 

Przewidziano również przepisy przejściowe, zgodnie z którymi obywatel Ukrainy, który przed 5 marca 2026 r.  znajdował się w trakcie leczenia szpitalnego , uprawniony do kontynuacji tego leczenia, aż do zakończenia hospitalizacji, jednak niedłużej niż do dnia 4 marca 2027 r.

 

 

 

Instytucja opieki tymczasowej została utworzona w celu zapewnienia szybkiej reakcji na pojawienie się w Polsce znacznej liczby dzieci uchodźczych pozbawionych opieki rodzicielskiej, a ze względu na swoją skuteczność została utrzymana w znowelizowanej ustawie o ochronie cudzoziemców.

 

Uwaga! Powierzenie opieki nad małoletnim osobie fizycznej nie może odbyć się wyłącznie na podstawie upoważnienia udzielonego przez rodzica, nawet w formie aktu notarialnego - opiekuna tymczasowego ustanawia sąd opiekuńczy właściwy dla miejsca pobytu małoletniego.

 

Małoletniego beneficjenta ochrony przebywającego w Polsce bez opieki osób dorosłych odpowiedzialnych za niego zgodnie z polskim prawem reprezentuje oraz sprawuje nad nim pieczę opiekun tymczasowy. Opiekun tymczasowy, o ile przy jego ustanowieniu nie określono inaczej zakresu jego praw i obowiązków, jest uprawniony do reprezentowania małoletniego oraz sprawowania pieczy nad jego osobą i majątkiem.

 

Przy ustanawianiu opiekuna tymczasowego sąd kieruje się dobrem dziecka. Preferowane jest ustanowienie opiekuna spośród krewnych, powinowatych lub innych osób, które dają rękojmię należytego wykonywania obowiązków opiekuna.

 

Sąd rozpoznaje sprawę bezzwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od wpływu wniosku lub powzięcia informacji o konieczności ustanowienia opiekuna tymczasowego. Postępowanie jest nieodpłatne.

 

 

 

 

 

Każde dziecko, w tym także cudzoziemskie, przebywające na terytorium Polski, podlega obowiązkom edukacyjnym - obowiązkowi rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki - odpowiednio do swojego wieku, chyba że obowiązek ten został odroczony. Zasada ta dotyczy bez wyjątku małoletnich posiadających numer PESEL ze statusem UKR, w tym również tych, którzy uczą się zdalnie w placówce ukraińskiej.

 

Uwaga! Dzieci z niepełnosprawnościami również podlegają obowiązkom edukacyjnym. Jeżeli stan zdrowia dziecka uniemożliwia mu naukę w trybie ogólnodostępnym, opiekun dziecka zobowiązany jest wystąpić do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

 

Dziecko w wieku 6 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub w innej formie wychowania przedszkolnego. Zasadniczym celem przygotowania przedszkolnego jest umożliwienie dziecku adaptacji do dalszej nauki w szkole oraz wsparcie jego rozwoju społecznego, emocjonalnego i edukacyjnego. Jednocześnie uczęszczanie dziecka do żłobka lub przedszkola, z wyjątkiem obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, nie jest obowiązkowe.

 

Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, i trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 18 roku życia. Kształcenie w szkole podstawowej trwa osiem lat i dzieli się na dwa etapy edukacyjne: pierwszy etap obejmuje klasy I-III, czyli edukację wczesnoszkolną, natomiast drugi etap obejmuje klasy IV-VIII szkoły podstawowej.

 

Po ukończeniu szkoły podstawowej, jeżeli dziecko nie osiągnęło jeszcze pełnoletności, podlega ono obowiązkowi nauki, który trwa do osiągnięcia osiemnastego roku życia. Obowiązek ten może być realizowany w formach zgodnych z przepisami prawa oświatowego, obejmujących kontynuowanie nauki w szkole ponadpodstawowej lub innych przewidzianych ustawą formach kształcenia.

 

 

 

 

 

Aktualnie osoby posiadające ochronę czasową - PESEL UKR mogą w dalszym ciągu ubiegać się o zezwolenia na pobyt czasowy na następujących podstawach (cel pobytu):

• praca,

• praca w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,

• prowadzenie działalności gospodarczej,

• połączenie z członkiem rodziny - obywatelem RP,

• połączenie z rodziną - cudzoziemcem.

 

W dalszym ciągu obowiązują ułatwienia dotyczące uzyskania ww. zezwoleń:

• w przypadku połączenia z członkiem rodziny - cudzoziemcem, brak wymogu posiadania kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy oraz wymogów dotyczących okresu pobytu/ważności zezwoleń pobytowych

• w przypadku działalności gospodarczej - wyłączenie przepisów przewidujących wymogi dotyczące osiąganego w ramach działalności dochodu bądź stanu zatrudnienia.

 

Osoby posiadające ochronę czasową (PESEL UKR) w dalszym ciągu nie mogą ubiegać się o zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie innych celów pobytowych (studia i nauka, wolontariat, absolwenci studiów poszukujący pracy, inne okoliczności, i inne). 

 

Uwaga! Od dnia 5 marca 2026 nie ma już możliwości uzyskania specjalnego  zezwolenia na pobyt czasowy na okres 1 roku w przypadku, kiedy nie są spełnione wymogi uzyskania zezwolenia dotyczące celu pobytu, okoliczności uzasadniających pobyt dłuższy niż 3 miesiące.

 

Uwaga! Aktualnie wnioski o zezwolenie na pobyt czasowy są składane osobiście. W związku z cyfryzacją postępowań pobytowych uruchomiony będzie system informatyczny (w ramach Modułu Obsługi Spraw). Po uruchomieniu tego systemu  wnioski o zezwolenie na pobyt trzeba będzie składać w formie elektronicznej. Do podpisania wniosku potrzebny będzie profil zaufany. Warto zatem śledzić komunikaty o uruchomieniu ww. systemu i zadbać o to, aby mieć działający, aktywny profil zaufany. 

 

Uwaga! od dnia 1 grudnia 2025 roku obowiązuje nowy wzór wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, dostępny na stronie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców: https://www.gov.pl/web/udsc/nowy-wzor-wniosku-o-udzielenie-zezwolenia-na-pobyt-czasowy 

 

 

 

 

 

 

Wniosek o kartę pobytu „CUKR” będą mogli złożyć obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej pod warunkiem posiadania PESEL UKR:

• w dniu 4 czerwca 2025 roku,

• w dniu złożenia wniosku o kartę pobytu „CUKR”,

• nieprzerwanie przez przynajmniej 365 dni.

 

Uzyskanie karty pobytu „CUKR” jest uzależnione wyłącznie od powyższych warunków związanych z okresem posiadania PESEL UKR.

 

Karta pobytu „CUKR” będzie wydawana na okres 3 lat.

 

Karta pobytu powinna być wydana w terminie 180 dni od dnia złożenia wniosku spełniającego ustawowe wymogi. 

W przypadku złożenia wniosku o kartę pobytu „CUKR” do dnia 4 marca 2027 roku pobyt będzie uważany za legalny do dnia odbioru tej karty, jak również w przypadku odmowy wydania karty bądź umorzenia postępowania w tej sprawie - do dnia w którym decyzja w tym przedmiocie stanie się ostateczna. 

 

Złożenie wniosku będzie podlegało opłacie. 

 

Po udostępnieniu przez urząd wojewódzki informacji o możliwości odbioru karty pobytu „CUKR” należy ją odebrać w terminie 60 dni od dnia udostępnienia tej informacji. W przeciwnym razie karta będzie unieważniona. 

 

Uwaga! Wniosek o kartę pobytu „CUKR” trzeba złożyć w postaci elektronicznej - tj. poprzez system informatyczny prowadzony przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (Moduł Obsługi Spraw). Złożenie wniosku będzie wymagało posiadania profilu zaufanego. 

 

Na chwilę obecną nie ma jeszcze możliwości składania wniosku o kartę pobytu „CUKR” w związku z oczekiwaniem na uruchomienie systemu informatycznego. 

 

Karta pobytu „CUKR” będzie cofnięta w przypadku opuszczenia Polski na okres co najmniej 6 miesięcy. 

 

Po uzyskaniu karty „CUKR” należy informować Urząd, który ją wydał o każdorazowej zmianie adresu zamieszkania, w terminie 15 dni. 

 

 

 

 

Przedłużenie tytułów pobytowych

 

Na podstawie ustawy o wygaszeniu rozwiązań  ochrona czasowa (PESEL UKR) została wydłużona do dnia 4 marca 2027. 

 

Okres obowiązywania ochrony czasowej uzależniony jest od treści decyzji Rady Unii Europejskiej stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców. 

 

Jednocześnie do dnia 4 marca 2027 roku przedłużona została ważność następujących tytułów pobytowych:

• pobyt w ramach ruchu bezwizowego

• wiza krajowa (D), wiza Schengen wydana przez Polskę lub inne państwo obszaru Schengen

• zezwolenia na pobyt czasowy, wiza Schengen wydana przez Polskę lub inne państwo obszaru Schengen

 

pod warunkiem, że ostatni dzień pobytu na ich podstawie/ich ważności przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 roku. 

 

Pobyty na powyższych podstawach pozostają więc ważne do dnia 4 marca 2027 roku. 

 

Jednocześnie automatycznemu przedłużeniu uległa ważność następujących dokumentów:

• karta pobytu

• polski dokument tożsamości cudzoziemca

• dokument „zgoda na pobyt tolerowany”

 

Ważność tych dokumentów wynika bezpośrednio z przepisów prawa, nie są wymieniane na nowe. 

 

Uwaga! Wiza krajowa (D) oraz karta pobytu w okresie, na który zostały przedłużone, nie uprawniają do przekraczania granicy.

 

Brak podstawy legalności pobytu - możliwość prowadzenia postępowań zobowiązujących do powrotu. 

 

Zgodnie z ogólnymi zasadami w przypadku, gdy cudzoziemiec nie posiada tytułu pobytowego (ważnej wizy, karty pobytu, itd.) powinien opuścić Polskę. Przepisy przewidują, w jakich sytuacjach należy samodzielnie wykonać obowiązek opuszczenia Polski, a w jakich Straż Graniczna wydaje decyzje, skutkujące obowiązkiem opuszczenia Polski (tzw. decyzje o zobowiązaniu do powrotu). 

 

W poprzednim stanie prawnym określone terminy do opuszczenia Polski były przedłużone, jednocześnie obowiązywały przepisy, które umożliwiały, aby Straż Graniczna nie prowadziła postępowań w sprawie zobowiązania do powrotu.

 

Aktualnie przepisy te zostały uchylone, co oznacza, że  terminy dobrowolnego wyjazdu lub powrotu nie są już przedłużone, zaś Straż Graniczna może prowadzić postępowania nakierowane na wykonanie obowiązku opuszczenia Polski.

 

Należy jednak pamiętać, że Straż Graniczna - przed wydaniem decyzji zobowiązującej do powrotu - powinna każdorazowo ocenić indywidualne okoliczności, decydując czy dana osoba może bezpiecznie wrócić do kraju pochodzenia, czy też nie. Jednocześnie Straż Graniczna powinna w takich sytuacjach weryfikować istnienie bliskich więzi rodzinnych w Polsce.

 

 

 

 

 

 

Obywatele Ukrainy nie korzystający z ochrony czasowej (bez PESEL UKR)

 

Legalizacja pobytu

 

Obywatele Ukrainy, którzy nie mają lub nie mogą uzyskać ochrony tymczasowej (PESEL UKR) mogą w dalszym ciągu przebywać na podstawie tytułów pobytowych, których ważność została przedłużona do dnia 4 marca 2027 roku:

 

• pobyt w ramach ruchu bezwizowego

• wiza krajowa (D), wiza Schengen wydana przez Polskę lub inne państwo obszaru Schengen

• zezwolenia na pobyt czasowy, wiza Schengen wydana przez Polskę lub inne państwo obszaru Schengen
   

pod warunkiem, że ostatni dzień pobytu na ich podstawie/ich ważności przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 roku.

 

Obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej mogą na ogólnych zasadach wnioskować o zezwolenia pobytowe:

 

• pobyt czasowy

• pobyt stały

• pobyt rezydenta długoterminowego UE.

 

Obywatele Ukrainy nie posiadający PESEL UKR nie podlegają ograniczeniom co do celów pobytowych, na podstawie których mogą wnioskować o zezwolenia na pobyt czasowy. Osoby w takiej sytuacji mogą więc wnioskować nie tylko na podstawie pracy, działalności gospodarczej i łączenia rodzin, lecz także na podstawie innych dopuszczonych przez przepisy celów, jak studia, edukacja, wolontariat, poszukiwanie pracy po ukończeniu studiów, inne okoliczności, inne.

 

Należy pamiętać, że wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy należy złożyć najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu w Polsce. 

 

Wniosek składa się osobiście, jednakże w związku z cyfryzacją postępowań należy śledzić bieżące komunikaty odnośnie uruchomienia systemu teleinformatycznego umożliwiającego składanie wniosków on-line. Po uruchomieniu systemu wnioski trzeba będzie obowiązkowo składać on-line. Wniosek będzie można podpisać z wykorzystaniem profilu zaufanego. 

 

Praca

 

O ile w uprzednim stanie prawnym wszyscy obywatele Ukrainy przebywający w Polsce legalnie mogli podejmować pracę na podstawie uproszczonej procedury - tzw. powiadomienia dokonywanego przez pracodawcę, o tyle obecnie przywilej ten został zarezerwowany wyłącznie dla osób korzystających z ochrony czasowe (PESEL UKR). W ustawie wprowadzono jednak 3 letni okres przejściowy, Oznacza to, że do 4 marca 2029 roku obywatele Ukrainy przebywający legalnie mogą nadal pracować w Polsce na podstawie tzw. powiadomienia. 

 

Powiadomienia dokonuje pracodawca przez portal praca.gov.pl, nie później niż w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy.

 

Działalność gospodarcza

 

O ile w uprzednim stanie prawnym wszyscy obywatele Ukrainy przebywający w Polsce legalnie mogli rejestrować i prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą (CEIDG), o tyle od dnia 5 marca 2026 roku uprawnienie takie jest zarezerowane dla osób korzystających z ochrony czasowej (PESEL UKR). Osoby, które zarejestrowały jednoosobową działalność gospodarczą przed dniem 5 marca 2026 roku mogą ją kontynuować. 

 

Aktualnie obywatele Ukrainy nie posiadający PESEL UKR chcący prowadzić działalność gospodarczą mogą ją prowadzić w formie działalności jednoosobowej (CEIDG) wyłącznie jeśli posiadają jeden ze szczególnych tytułów pobytowych wskazanych w art. 4 ust. 2 ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium RP (m.in. pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE, status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, zgoda na pobyt humanitarny i inne). Jeżeli obywatel Ukrainy nie posiada PESEL UKR, ani innego z tytułów wskazanych w ww. Ustawie może prowadzić działalność gospodarczą w formie:

 

• spółki komandytowej

• spółki komandytowo-akcyjnej

• spółki z o.o.

• prostej spółki akcyjnej

• spółki akcyjnej

 

 

 

 

 

Irena Sinkiewicz, Anna Strama