Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć » Wolontariat po pierwszej fali pomocy

Wolontariat po pierwszej fali pomocy – dlaczego nadal jest kluczowy dla integracji uchodźców z Ukrainy

Od początku pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę, Europa doświadczyła bezprecedensowej mobilizacji społecznej. Powstawanie nowych inicjatyw humanitarnych i wzrost zainteresowania wolontariatem widoczny był szczególnie w Polsce, która stała się pierwszym i najważniejszym krajem przyjmującym uchodźców z Ukrainy.

Setki tysięcy osób włączyło się w działania pomocowe – od wsparcia humanitarnego, przez pomoc prawną, po codzienne wsparcie w adaptacji do życia w nowych społecznościach.

Dziś, cztery lata od wybuchu wojny, charakter wyzwań się zmienił. Pomoc kryzysowa ustąpiła miejsca długofalowej integracji społecznej. I chociaż może się to wydawać zaskakujące, to właśnie na tym etapie rola wolontariatu staje się jeszcze bardziej kluczowa.

Centrum Pomocy Prawnej wraz z parterami z Czech (Organization for Aid to Refugees – OPU) i Litwy (Refugee Council of Lithuania) realizuje obecnie projekt: Volunteers Everywhere (VolEver) który skupia się właśnie na wsparciu wolontariatu na rzecz uchodźców z Ukrainy. Projekt jest finansowany przez Unię Europejską w ramach inicjatywy ESF+ Social Innovation+

Celem wspólnych działań ma być nie tylko utrzymanie zaangażowania społecznego, ale także jego profesjonalizację i lepszą koordynację.

Od pomocy kryzysowej do integracji długoterminowej

W pierwszych miesiącach wojny dominowała pomoc dotycząca zapewnienia bieżących, najważniejszych potrzeb uchodźców przybywających do Polski: zakwaterowanie, żywność, transport, wsparcie administracyjne. Obecnie potrzeby tej grupy są bardziej złożone i obejmują m.in.:

integrację na rynku pracy
dostęp do edukacji i świadczeń społecznych
wsparcie językowe
budowanie relacji społecznych
orientację w systemach administracyjnych i prawnych

Integracja nie dzieje się wyłącznie poprzez instytucje. Bardzo często to właśnie relacje międzyludzkie – rozmowa, wspólne załatwienie sprawy urzędowej, pomoc w zapisaniu dziecka do szkoły – decydują o poczuciu bezpieczeństwa i przynależności.

Nowa geografia pomocy: od dużych miast do regionów

W pierwszym okresie po wybuchu wojny pomoc koncentrowała się głównie w dużych ośrodkach miejskich. Obecnie coraz więcej uchodźców mieszka w mniejszych miastach i regionach – tam, gdzie dostępne są mieszkania i miejsca pracy.

W praktyce oznacza to nowe wyzwania:

mniejszą dostępność organizacji pomocowych
mniej rozwinięte sieci wsparcia
trudniejszy dostęp do informacji
ograniczoną liczbę wolontariuszy lokalnych

Właśnie dlatego rozwój lokalnego wolontariatu staje się jednym z najważniejszych elementów skutecznej polityki integracyjnej.

Dlaczego ludzie nadal chcą być wolontariuszami?

Doświadczenia partnerów projektu w Polska, Litwa i Czechy pokazują, że motywacje wolontariuszy są bardzo zróżnicowane i wykraczają poza samą chęć „pomagania”.

Najczęściej wskazywane powody to:

1. Poczucie sensu i wpływu społecznego

Wolontariat daje realne poczucie sprawczości i wpływu na życie innych ludzi oraz funkcjonowanie społeczności lokalnych.

2. Rozwój kompetencji

Wolontariusze zdobywają m.in. kompetencje komunikacyjne, międzykulturowe, organizacyjne i cyfrowe – coraz bardziej cenione na rynku pracy.

3. Budowanie relacji i wspólnoty

Dla wielu osób wolontariat jest sposobem na przeciwdziałanie izolacji społecznej i budowanie relacji opartych na wzajemnym zaufaniu.

Bariery, które nadal ograniczają wolontariat

Mimo wysokiej motywacji społecznej, wolontariat nadal napotyka na konkretne przeszkody systemowe.

1. Bariery językowe i informacyjne

Informacje o możliwościach wolontariatu są często rozproszone i dostępne tylko w jednym języku. Osoby zainteresowane wolontariatem mają trudności w znalezieniu ofert dopasowanych do własnych możliwości i oczekiwań.

2.Ograniczenia czasowe i finansowe

Koszty dojazdu, brak elastyczności pracy czy obowiązki rodzinne mogą ograniczać zaangażowanie, co sprawia, że opcje dla wolontariuszy koncentrują się w największych miastach, wykluczając mniejsze ośrodki.

3. Brak spójnych standardów bezpieczeństwa

Zarówno wolontariusze, jak i osoby korzystające ze wsparcia potrzebują jasnych zasad dotyczących bezpieczeństwa, weryfikacji i ochrony danych. Początkowy okres mobilizacji społecznej na rzecz uchodźców z Ukrainy w Polsce był inspirujący, ale też obnażył wiele niedociągnięć organizacyjnych. Dla mądrego pomagania niezbędne jest stworzenie zasad etyki i bezpieczeństwa, które zapewniają właściwe standardy zarówno dla osób pomagających jak i dla tych, którzy z pomocy korzystają.

Technologia jako wsparcie dla wolontariatu – rola aplikacji VolEver

Jednym z kluczowych elementów projektu Volunteers Everywhere jest aplikacja mobilna VolEver, która ma na celu ułatwienie kontaktu między wolontariuszami a uchodźcami oraz uporządkowanie systemu wsparcia.

Aplikacja została zaprojektowana tak, aby odpowiadać na najczęściej wskazywane potrzeby użytkowników:

wielojęzyczny dostęp (aplikacja dostępna jest w trzech krajach partnerskich: w Polsce, Czechach i Litwie, w językach narodowych tych krajów oraz w języku ukraińskim)
dopasowywanie wolontariuszy i osób potrzebujących wsparcia według lokalizacji i rodzaju pomocy
bezpieczna komunikacja
system weryfikacji tożsamości
jasne kategorie wsparcia (np. pomoc językowa, wsparcie w sprawach urzędowych, pomoc materialna, mentoring)

Dzięki temu możliwe jest ograniczenie chaosu informacyjnego i zwiększenie bezpieczeństwa wszystkich stron.

Wolontariat jako fundament odpornego społeczeństwa

Współczesne podejście do wolontariatu odchodzi od modelu reakcji kryzysowej w kierunku trwałych, profesjonalnie zarządzanych systemów wsparcia społecznego.

Oznacza to m.in.:

lepszą koordynację między organizacjami
większe wykorzystanie narzędzi cyfrowych
budowanie długofalowych relacji społecznych
włączanie uchodźców nie tylko jako odbiorców pomocy, ale także jako aktywnych uczestników życia społecznego

Wspólna odpowiedzialność za integrację

Projekt Volunteers Everywhere, współfinansowany przez Unię Europejską, opiera się na założeniu, że skuteczna integracja wymaga współpracy wielu podmiotów – organizacji społecznych, instytucji publicznych, środowisk akademickich oraz społeczności lokalnych.

Wolontariat nie jest jedynie formą wsparcia. Jest narzędziem budowania społeczeństwa opartego na solidarności, bezpieczeństwie i wzajemnym zaufaniu.

Jak można się włączyć?

Osoby zainteresowane wolontariatem lub potrzebujące wsparcia mogą zarejestrować się w aplikacji mobilnej VolEver. Rejestracja jest pierwszym krokiem do budowania lokalnych sieci wsparcia i realnej zmiany w życiu ludzi, którzy zaczynają wszystko od nowa w nowym kraju.