Z dniem 16 października 2026 roku częściowo weszło w życie Rozporządzenie PE i Rady nr 2026/2280 z dnia 7 października 2026 r. ustanawiające wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii, znane jako Rozporządzenie Powrotowe. Procesowi legislacyjnemu tego aktu towarzyszyły bardzo skrajne komentarze, od krytycznych po entuzjastyczne. Z uwagi na to, iż znacząco zmienia ono sytuację cudzoziemców przebywających w Polsce, należy dokładnie przeanalizować jego treść.

Przedwstępnie trzeba podkreślić charakter prawny tego aktu. Jako rozporządzenie UE jest on stosowany bezpośrednio oraz abstrakcyjnie (w każdym przypadku i wobec każdej osoby), jak również ma on bowiem pierwszeństwo w stosowaniu przed prawem krajowym, w tym ustawą o cudzoziemcach, kodeksem prawa administracyjnego i kodeksem postępowania karnego, zgodnie z art. 91 ust. 3 Konstytucji, w zw. z art. 288 TFUE. Zatem organy Straży Granicznej oraz właściwe sądy w swoich decyzjach i wyrokach będą winne odwoływać się do podstawy prawnej z Rozporządzenia Powrotowego.

Prawodawca unijny wobec większości nowych rozwiązań przewidział roczne vacatio legis, więc praktyczne zastosowanie Rozporządzenia Powrotowego będzie można w pełni zaobserwować dopiero od 17 października 2027 r. Obecna regulacja póki co w dwóch kwestiach stanowi istotną zmianę dla cudzoziemców:

• po pierwsze, w nowym Rozporządzeniu przewidziano szerszą definicję państwa powrotu; w szczególności, właściwy Komendant Straży Granicznej może ustalić, iż cudzoziemiec ma obowiązek powrócić - zamiast do kraju pochodzenia - do państwa poprzedniego miejsca zwykłego pobytu obywatela państwa trzeciego, państwa w którym obywatel państwa trzeciego ma prawo wjazdu i pobytu, bezpiecznego państwa trzeciego i państwa pierwszego azylu w rozumieniu Rozporządzenia w sprawie procedur azylowych, oraz do państwa trzeciego, z którym podpisano stosowną umowę;

• po drugie, państwa członkowskie zostały upoważnione przez prawodawcę unijnego do zawarcia umów międzynarodowych z państwami trzecimi, zupełnie niezwiązanymi  historią migracyjną cudzoziemca, celem realizacji powrotów do tychże państw; w literaturze i publicystyce takie praktyki nazywane są “centrami powrotowymi”, ang. “return hubs”

W ciągu 12 miesięcy wejdą kolejne, szerzej komentowane instrumenty, w szczególności wzajemny system uznawania decyzji nakazującej powrót, szeroki katalog środków dochodzeniowych (w tym przeszukania osoby, domicylu, rzeczy osobistych cudzoziemca) oraz rozszerzenie możliwości stosowania detencji wobec osób w procedurze powrotowej.

Z uwagi na znaczenie procedur powrotowych dla cudzoziemców przebywających na terytorium RP, Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć pragnie podkreślić, iż wydłużone vacatio legis skutkować będzie stopniową implementacją tego aktu prawnego. Cudzoziemcy winni ostrożnie podchodzić do medialnych komentarzy, nieoficjalnych porad ze strony osób prywatnych oraz wsparcia prawnego oferowanego przez nieprofesjonalne podmioty - w szczególności ze strony AI. Ponadto, w każdym przypadku Rozporządzenie Powrotowe podkreśla konieczność przestrzegania przez organy państwa zasad zapisanych w Karcie Praw Podstawowych, w tym prawa do azylu zawartego w art. 18 Karty, oraz oczywiście zasady non-refoulement.

Twoje wsparcie pozwoli nam kontynuować
bezpłatną pomoc prawną dla uchodźców w Polsce!

KRS: 0000113676

Nr konta: 65 1160 2202 0000 0000 4950 8531

Polityka prywatności