Detencja dzieci bez opieki – dlaczego ta zmiana prawa wymaga pilnej reakcji?

1 stycznia 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o cudzoziemcach, która w praktyce dopuszcza możliwość umieszczania w ośrodkach strzeżonych małoletnich cudzoziemców bez opieki, ubiegających się w Polsce o ochronę międzynarodową. Zmiana ta została wprowadzona na etapie prac sejmowych, bez konsultacji społecznych i bez rzetelnej debaty publicznej nad jej skutkami.

Jako organizacja prawnicza i ekspercka uważamy, że rozwiązanie to budzi poważne wątpliwości konstytucyjne, międzynarodowoprawne oraz systemowe. Z tego względu, wspólnie z innymi organizacjami broniącymi praw człowieka, wystąpiliśmy z petycją w tej sprawie.

Jak doszło do zmiany?

Projekt ustawy, który wpłynął do Sejmu w sierpniu 2025 r., miał na celu wdrożenie określonych regulacji unijnych. Na etapie jego złożenia nic nie wskazywało, że wpłynie on również na standard ochrony praw dziecka w Polsce.

Dopiero podczas posiedzenia sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych 7 października 2025 r. zgłoszono poprawkę wykreślającą małoletnich bez opieki w procedurze uchodźczej z katalogu osób, wobec których nie można stosować detencji. Zmiana ta nie została poprzedzona analizą skutków dla ochrony praw dziecka ani konsultacjami z organizacjami społecznymi czy ekspertami.

W efekcie od 2026 r. prawo dopuszcza możliwość pozbawienia wolności dzieci bez opieki ubiegających się o ochronę międzynarodową, w ośrodkach detencyjnych.

Standardy międzynarodowe: jednoznaczny kierunek

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka konsekwentnie wskazuje, że detencja dzieci w kontekście migracyjnym może być stosowana wyłącznie w absolutnie wyjątkowych sytuacjach, jako środek ostateczny i na możliwie najkrótszy czas. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że dzieci – niezależnie od statusu migracyjnego – są osobami szczególnie wrażliwymi, a ich pozbawienie wolności w warunkach izolacyjnych rodzi ryzyko naruszenia prawa do wolności oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.

Szczególne znaczenie ma wyrok z 27 listopada 2025 r. w sprawie K.G. i S.G. przeciwko Polsce, w którym Trybunał stwierdził naruszenie Konwencji w związku z długotrwałą detencją matki i małego dziecka w ośrodku strzeżonym. Wskazano m.in. na brak realnej analizy alternatyw oraz niedostateczne uwzględnienie dobra dziecka.

Warto również przypomnieć, że zgodnie z art. 3 Konwencja o prawach dziecka, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci nadrzędne znaczenie ma zasada najlepszego interesu dziecka. Międzynarodowe organy – w tym struktury ONZ i UNHCR – od lat wskazują, że detencja migracyjna dzieci nie leży w ich najlepszym interesie i powinna być eliminowana z systemów prawnych państw.

Skutki psychologiczne i systemowe

Badania cytowane w stanowisku organizacji pokazują, że detencja migracyjna:

• zwiększa ryzyko depresji, zaburzeń lękowych i PTSD,

• może prowadzić do regresu rozwojowego,

• wywołuje długotrwałe konsekwencje psychologiczne, nawet po opuszczeniu ośrodka,

• potęguje wtórną traumę u dzieci, które wcześniej doświadczyły przemocy, konfliktu czy prześladowań.
   

W przypadku dzieci bez opieki poszukujących ochrony ryzyko to jest szczególnie wysokie. Są to osoby, które nie tylko doświadczyły przymusowej migracji, lecz również pozostają bez wsparcia rodziny.

Problem procesu legislacyjnego

Zmiana została przyjęta bez konsultacji społecznych oraz bez pogłębionej debaty publicznej. W kontekście standardów praworządności budzi to poważne zastrzeżenia.

Prawo dotyczące tak wrażliwej materii jak pozbawienie wolności dzieci powinno być tworzone w sposób przejrzysty, po wysłuchaniu głosu ekspertów, organizacji społecznych oraz organów stojących na straży praw dziecka. Pominięcie tych elementów osłabia zaufanie do procesu legislacyjnego i utrudnia rzetelną ocenę skutków regulacji.

Dlaczego ta sprawa jest tak istotna?

Wprowadzenie możliwości detencji małoletnich bez opieki ubiegających się o ochronę międzynarodową oznacza:

• obniżenie dotychczasowego standardu ochrony praw dziecka w Polsce,

• ryzyko kolejnych skarg do międzynarodowych trybunałów,

• pogłębienie problemów systemowych związanych ze stosowaniem środków izolacyjnych w sprawach migracyjnych,

• osłabienie zasady najlepszego interesu dziecka jako realnej normy prawnej.

Detencja nie może stać się „zwykłym” narzędziem zarządzania migracją w odniesieniu do dzieci.

Apel organizacji

Wspólnie z innymi organizacjami społecznymi podpisaliśmy petycję wzywającą do:

• przywrócenia bezwzględnego zakazu stosowania detencji wobec małoletnich bez opieki w procedurze uchodźczej,

• przeglądu praktyki stosowania środków izolacyjnych wobec dzieci w postępowaniach azylowych,

• zapewnienia zgodności polskiego prawa z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka.

Jako środowisko prawnicze i eksperckie stoimy na stanowisku, że ochrona praw dziecka – zwłaszcza dziecka pozbawionego opieki – nie może podlegać doraźnym decyzjom politycznym ani uproszczonym argumentom o „ujednolicaniu systemu”. Standard ochrony praw człowieka mierzy się właśnie tym, jak państwo traktuje osoby najbardziej wrażliwe.

Zapoznaj się z naszym stanowiskiem.

Podpisz petycję!

Twoje wsparcie pozwoli nam kontynuować
bezpłatną pomoc prawną dla uchodźców w Polsce!

KRS: 0000113676

Nr konta: 65 1160 2202 0000 0000 4950 8531

Polityka prywatności